ABALAR: escapar, marchar. ABALDONAR: axitar. ABALLAR: mover una cosa por nun tar bien suxeta, despertar, llevantar, sacar el rebañu de tarde o nueche, axitar o tremolar un líquidu o pastia, separtar la paya y maleza del granu, baltiar, llevar, tresportar. ABALLASE: despertase, llevantase. ABANGAR: inclinar, torcer, doblar ABAÑAR: cribar la semiente. ABARAÑAR: recoyer los baraños o maraños d’herba que queden en fila en segando los praos. ABARBECHAR: dexar en barbechu. ABARCAR: abrazar, algamar o pañar colos brazos. ABARCASE: abrazase, conformase. ABARCUCIA: querer abrazar o algamar too, avaricia. ABARCUZAR: algamar colos brazos, abrazar, querer daqué naguando por ello. ABARULLAR: embarullar, desordenar. ABASTO: alverbiu de cantidá, abondamente. ABATANAR: trabayar el batán, dar una paliza. ABERRACAR: dar berríos, berrar, glayar. ABOCADAR: coyer o pañar un bon cachu de daqué. ABOCAR: abrir la boca. ABOFETEGÁU-ADA: atontáu. ABOLLAR: engordar, ponese curvu o redondu. ABOLLECER: engordar, ponese con forma de fogaza o bollu. ABONDAR: haber o tener abondo de daqué. ABONDU-A: cantidá grande, bastante o suficiente. ABUBILLA: bubiella, ave de picu llargu y corvu. ABURACAR: afuracar, facer furacos o buracos. ABURRANCÁU-ADA: de mal humor, ponese como un burru. ACABÓSE: esto ye l’acabóse, lo que faltaba, el nun va más. ACAMASE: ponese o metese na cama, tumbase. ACANCINAR: debilitar, amedranar. ACANCINASE: ponese débil de salú, pañar una canciana o catarru. ACANCINÁU-ADA: flacu, débil, con catarru. ACANGRENAR: garrar cangrena. ACARBAR: doblar les pates. ACARETÁU-ADA: caretu, animal cola cara blanca. ACARIAOR-A: mozu qu’acompaña a otru trabayador o a un pastor y lu ayuda, acarriador. ACARIAR: llevar coses, apurrir, llevar coses nun carru, acarriar, tresportar. ACARPANTASE: volvese un carpanta, un vagu o cansáu. ACARRONCHASE: garrar carroncha una madera, garrar coronchu o coroyu. ACEASE: ponese ácidu o agriu, agriase. ACECÍU-IDA: cola respiración fuerte. ACERCENAR: rompese la madera pol so propiu pesu. ACEZANDO: llegando cansáu, ensin aliendu. ACEZAR: respirar con dificultá. ACHAMPADASE: escondese. ACHANCAR: chiscar colos pies cuando se pasa un llugar con agua. ACHANTAR: callar o facer callar conformándose o humildándose. ACHICORIA: planta con un raigañu usáu pa facer una bebida asemeyada al café, axenxu. ACHISPAR: mirar y escuchar con disimulu, achisbar. ACHIPERRES: conxuntu de trastos, utensilios, trebeyos o tarecos. ACIBURRIU: enfadu d’una persona por nun llograr daqué, decepción. ACISTAR: encaxar una cosa n’otra, axustar. ACIZUELU: trampa pa les aves. ACOCHAR: tapar o esconder, domer a un nenu en cueyu. ACOCHINAR: pegar, matar. ACOGOTAR: dar un golpe secu y rápidu (nel cogote). ACOGOTASE: dase un golpe nel cogote. ACOLCHONAR: acomodar o acomodase nun colchón, arrellenase. ACOLGOMAR: enllenar hasta’l coguelmu. ACOMOU: usu o emplegu de les coses d’un xeitu bonu, correctu, apropiáu o axustáu. ACOPAR: llimpiar el tueru d’un árbol, conservando sólo la copa. ACOQUERÁU-ADA con cocos o guxanos. ACOQUINAR: apoquinar, acobardar, insultar a una persona pa amedrentala. ACOQUINÁU-ADA: apoquináu, asustáu, axorizáu. ACORDAR: matar, ferir. ACORRALAR: facer una corrala, arrequexar. ACORROPETAR: acorrompinar, llenar dafechu un conteníu. ACUECAR: cucar, añar al nenu. ACUELLAR-ACOLLAR: quitar la llana del cueyu les oveyes. ACUÑAR: morrer, zarrar los güeyos. ACURTIAR: facer curtiu, lo contrario d’allargar. ACUTAR: reservar un sitiu allugando un oxetu nél. ADÁN: persona desdexada, descuidada, vagu. ADERIEZU: adornu, condimentu de la comida. ADEVANAR: facer duviellos, quitar bruscamente. ADOBAR: poner adobu, dar una paliza. ADREDE: con intención, sabiendo lo que se fai, adré. ADRÉI: adrede, adré, con intención. AFACINAR: poner en facines o faces, amontonar, meter muncha xente nun sitiu. AFANAR: trabayar abondo. AFIGAL: figal, árbol que da figos. AFILADERA: piedra p’afilar. AFOGONASE: cansase, apagase’l llume. AFUMAR: dar fumu, isar o enguizar a un animal. AGALLUMBASE: tumbase o deitase d’espaldes. AGAÑOTAR: garrar pel gañote. AGARIMAR: abellugase de la lluvia o fríu. AGARRAR: garrar, garrar les plantes raigañu. AGATAR: agatiar, xubir o andar como un gatu, agatuñar. AGOLLECER: marchitar, AGORA: nesti momentu o tiempu. AGORERU: que trai el mal agüeru. AGOSTADERU: pastu que queda depués de la siega d’agostu. AGOSTIZU: débil, ruinu, cría que nació n’agostu. AGUACHINAR: enguachinar, embacinar o enllenar d’agua un terrenu. AGUACHOSU: espaciu de tiempu lluviosu. AGUACUBA: mecíu d’agua y vinu. AGUADERA: sucu de desagüe nes tierres, albarda con furacos pa poner los cántaros. AGUADIH.E: aguadiya, líquidu que sal de granos o feríes. AGUANDANGAS: aguaderes, furacos pal agua. AGUARDAR: esperar. AGUARENTAR: recoyer el ganáu depués de comer y beber. AGUATE: comida ensin sabor como l’agua. AGÜELU- A; GÜELU-A: pariente o antecesor en segundu grau. AGURUÑAR: encoyer AGUZADERA: piedra p’aguzar. AGUZAR: sacar punta o filu a daqué, afilar. ÁINA: aína, tempranu, entovía, hasta esi momentu. AIRÓN: aire fuerte, furacán. ALABANCIOSU-A: allabanciosu, dau a allabar o allabase. ALABANCU-A: persona bruta, sosu, paráu, quietu, ansiosu. ALBERU: pañu blancu usáu pa echar la llexía na colada, requexu pa la cenrada, calor que queda llueu d’amatar el llume, llugar averáu al llume. ALANTRI: alantre, nun sitiu anterior, nun tiempu o llugar posterior. ALBAÑAL: arbañal, furacu pal desagüe (d’agua sucio) ALBARCA: abarca, calzáu fechu normalmente de cueru con correes pa suxetalu. ALBENTISTATE: albentestate, al aire llibre. ALDRUÉNGANU: pingayu. ALFAMAR: manta o colcha collorada. ALFAMARERU-A: esaxeráu, mentirosu. ALFILETERU: llugar pa guardar alfileres o anfileres. ALFÓNDIGA: mercáu públicu de granos. ALFORINES: almacenes o graneros. ALINDONGASE: vestise bien, ponese guapo. ALLASTRAR: machacar, amazacotar o apelmazar el suelu pa que quede duru como una llastra. ALLEGADERA: insturmentu agrícola con travesañu y mangu llargu p’apurrir o recoyer cereal na era. ALLINIAR: poner en llinia, menaciar a dalguién. ALLIÑAR: preparar, arreglar, componer o condimentar una comida o una persona, acondicionar. ALLUMBÁU-ADA: echáu d’espaldes sobre los llombos, tumbáu, deitáu. ALREDOR: nel sitiu qu’arrodia daqué. AMATAR: apagar la lluz. ALMIELLA: carne de gochu endolcada en tela, camisa. ALZASE: marchar. ALZADA: marcha pa otru sitiu, actu de partir, emigración. AMAGÁU-ADA: inútil, imposibilitáu. AMAÑUZAR: facer mañizos, gavielles, fexes o manoyos. AMARIZU-A: que ta echando un pigazu. AMATAR: apagar el fueu o la lluz. AMOCHASE: baxar la tiesta, achantase, callase, escondese, agachase. AMODORRÁU-ADA: mareáu. AMOHINASE: enfadase. AMOLAR: fastidiar, fadiar, cafiar. AMOLLECER: ablandar daqué moyándolo con agua. AMOSCAR: alloñase, enfadase. AMOYONAR: facer montones de tierra alredor d’una planta pa caltener la humedá. AMURRIAR: tar triste, murniu, enfadáu, amorrináu. ANARIGAR: cayer de narices ANDANCIU: enfermedá qu’afecta a munches persones. ANDORGA: estómagu, butiellu, bandullu, panza. ANDURRIALES: fuera del camín ANGARIYAS: armazón en forma de camina pa llevar feríos o tresportar daqué. ANGUARINA: abrigu especial pa la lluvia. ANIANTIS: enantes, nun tiempu anterior. ANIDIAR: poner nidiu daqué, blanquiar, facer llimpieza, llavase y peinase, ponese nidiu. ANSIÓN: ansia grande señaldosa. ANTIER: antieri, hai dos díes. ANTIGU-A: vieyu, anterior. ANTIPARRAS: antioyos, gafes. ANTRUEX.U: antroxu, fiesta enantes de la Cuaresma, traxe raru. AÑU: riestra o periodu de tiempu de doce meses. AÑUSGASE: empapizase’l garguelu o romper el garguelu. APACENTAR: amontonar les facines, gavielles o fexes na era. APALPAR: tocar repetíes veces o guiase coles manes. APAÑADERA: tabla o utensiliu que recueye o axunta’l cereal trillao. APAÑAR: pañar, coyer cola mano o coles manes, recoyer frutos, xuntar la collecha pa trabayala. APASTRÁU-ADA: inútil, imposibilitáu, amarráu. APAZONGAR: apaciguar. APECHAR: sacar pechu o valor, facese responsable d’un actu o situación. APEGUÑAR: axunta, apegar, tar mui xuntu. APENCAR: asumir les consecuencies. APERCATAR: dase cuenta, decatase. APERRANGARSE: coyer el críu un enfadu, enfocicase, aperriar. APIMPLARSE: beber demasiada agua. APIPARARSE-APIPARSE: comer demasiao. APRISCU: rebañu d’oveyes paríes. ARADA: actu d’arar, temporada d’arar. ARAPIL: meseta pequena, tesu. ARCADA: vómitu secu. ARGAÑA: planta montés. ARGUMENTERU-A: persona cuentista, mentirosa. ARGUMENTU: persona poca cosa o ensin decisión. ARGUMENTOS: trastos inútiles. ARICAR: quitar les herbes males col aráu, sallar la tierra. ARPULLU: sarapullu, ronches o granos na piel. ARRAMPLAR: llevase too, llevase les coses con codicia. ARRAMAR: cayer p’atrás, esparder o tirar coses, esparramar. ARRANAR: agachase como una xaronca. ARRAÑADERU: angazu pa llimpiar. ARRAPAZA: pereza, galbana. ARRAPAZAR: desistir de facer daqué, arrepentise. ARREBAÑAR: aprobechar lo último de daqué. ARREDRAR: arredar, separtar, asustar. ARREGAZAR: arremangar o recoyer les mangues, les perneres o la falda. ARRIBES: les rodiaes d’un ríu que son montañoses o elevaes. ARRIBOTA: arribón, alverbiu de llugar. ARRIEDRU: actu d’amedranar, apavoriar o arredar. ARRIMADERU: cubierta o techu de piedra afitáu nuna paré. ARRIPONCIU-A: persona que nun ye áxil, enguedeyosa. ARRIPONCIOS: trastos. ARRISCAR: axustar. ARRISCÁU-ADA: áxil, elegante, de bon ver. ARRUCHI: arruches, ensin dineru o bienes. ARRUPIEZU: nenu débil. ASINA-ASÍN: asina, destamiente. ASEGURANZA: seguridá. ASELAR: ponese sele, parar, descansar, recoyese los animales pa pasar la nueche. ASELASE: parase, ponese cómodu pa descansar o pasar la nueche. ASISTIMIENTU: asistencia, serviciu que se presta. ATABICAR: abrochar. ATALANTAR: dar de comer a los nenos. ATAÑER: detener a un animal desmandáu, poder facer daqué, axuntar. ATARRACAR: llenar dafechu apretando, arratar, atarragar. ATÉLITE: persona que ye una nulidá. ATENTAR: tocar, cincar. ATRANCÁU-ADA: con una tranca o pesllera, con problemes económicos. ATRONAR: haber truena, facer ruíu, facer españíos con pólvora o dinamita. ATRONICAR: tener una idea confusa de daqué que se diz o se siente. ATURRIAR: ensordecer, aturdir, alloriar. ATURULLAR: facer turullu o ruíu, cafiar, molestar, alloriar, atontar, enguedeyar. ATUSAR: afalagar cola mano pela tiesta o llombu. AUTASE: paecese. AVENTAR: tirar o llanzar al aire, escapar, marchar, colar. AVIASE: dase priesa, entainar. AVIESPA: insectu himenópteru. AVINIESTES: familiares. AVISPINA: planta gramínea parásita d’aspectu asemeyáu a una aviespa. AVUTARDU: utre, brutu, animal, butri AX.UNTAR: axuntar. AZAFATE: cestu pequenu bien trabayáu. BABIECU-A: tontu, bobu, babayu. BACÍA: recipiente, duernu, palancana. BADANA: pelleyu, zurrar la badana o pegar una paliza. BADANAS: badanes, folgazán. BAGU: uva esgayada del recimu o piñu. BAGUYU: pelleyu de la uva, bagazu, magayu. BALDÁU-ADA: cansáu pol trabayu. BALDE: recipiente pal agua, pa la ropa o pa llavar, en balde o que nun sirvió pa nada. BALÉU: actu de baliar, escoba que se fai con esta planta herbácea. BAMBARRU: llueca. BANDUYU-BANDUJU: barriga, panza, embutíu asemeyáu al butiellu. BAÑAL: recipiente pa mexar, bañáu. BARAÑU: marañu, marallu, filera o estaya d’herba que queda en segando, herba segao d’un gadañazu. BARBERU-A: persona que corta o arregla la barba, peluqueru. BARDA: conxuntu o sitiu d’escayos, artos o plantes xabaces, arbustos o ramascos pequenos, bardia. BARDAL: bardial, sitiu con escayos, artos o plantes xabaces, monte baxu, zarru provisional, bardia. BARRAGÁN-A: mozu solteru. BARRU: insectu que pica. BARRUNTAR: camentar, intuír, sospechar. BATUELU: furacu qu’hai en delles cases pa xugar con monedes. BEBERAX.U: beberaxu, líquidu que se pue beber. BERREÓN-A: que pega berríos. BERRERA: campusantu. BIGARDU-A: mozu altu y flacu BIGORNIA: xunca pequena de dos cuernos de fierru pa trabayar metales. BINAR: arimar tierra faciendo sucos con ello d’un llau o d’otru. BIQUERA: furacu per onde sal l’agua d’una fonte, cañu, manancial... BIROCU-A: birocu, biliesgu, birolu, bisgu. BISARMA: ferramienta pa podar y rozar o pa clavar, facer lleña, llabrar madera.., multiusos. BISBERU: rendixa, furacu pequenu. BOGAYU: bola o bultu que-y crez al carbayu o a un árbol. BOIZA: cortín pa pastiar el ganáu namás, normalmente en terrén de difícil cultivu, boriza. BOLDREGU: gordu, con barriga grande. BORRA: posos o restos de diferente tipu: residuos orgánicos, restos de fruta, comida, ferviellos... BORRAJU: borrayu, borraya, brasa, restos del fueu, cenrada, povisa. BOTONERA: furacu per onde se meten los botones p’abotonar. BOTOS: botes altes que se calcen típiques de la rexón charra. BOYADA: rebañu de gües o ganáu vacunu. BREZAR-ABREZAR: abierzar, cañicar el bierzu. BROTU: tallu o bultu nuevu de les plantes. BRUÑAL: brunal, prunal, árbol montés con pinchos y fueya blanco que da un frutu amoratáu. BRUÑU: frutu del bruñal, brunu. BUCHE: pollín, burru pequenu. BUENU-A: cualidá de bonu, que nun ye malu. BUFAR: echar aire fuerte con ruíos, enfadase. BURACU-A: furacu o furaca. BURGAÑU: burguete malu. BURGUETE: güertos allugaos nos valles con frutales, viña pequena. BURRU-A: animal de tiru, pereza o galbana. BUTRI: utre, ave de presa. CÁ: casa, en cá, en cá de. CACHANU-A: el qu’anda colos pies o piernes torcíos. CACHA: ñalga, muslu. CACHAPA: postiella d’una mancadura o ferida. CACHAR: partir dalgo, saca-y punta, partir frutos secos. CACHAROLA: cachera, ñalga, culera, cacha CACHERA: cachiporra, cachaporra, cachaporru, cayáu qu’acaba nun ñuedu o bola. CACHETÓN: mormiellada, mochicón, canyuela, mazcada, mocada, guantazu. CACHIPEGAR: copular los perros. CACHÓN: muria o presa nos molinos o ríos. CACHU: trozu o fragmentu. CACINU: cacín, cazu pequenu. CALANDARIU: cosa o persona vieya y engurriada. CALECER: calentar, calecer abrigar,corrompese la carne. CALECESE: calentase, abrigase. CALEJU: caleyu, piedra usada pa empedrar caminos, caleyes, víes o suelos. CALENDARIU: caballu o animal mui flacu. CALESA: guxán que cría la carne o el xamón al descomponese. CALNIZU: páxaru asemeyáu al venceyu o andarón. CALZA: tacu, pina o piedra que se pon nel suelu a les ruedes pa inmobilizales. CAMÁNDULA: persona mala, con males intenciones, bilorderu, que diz mentires. CAMANDULEAR: andar diciendo bilordios, mentires o maldaes. CAMBA: pieza curva de madera de la rueda del carru. CAMBIZA: cambona, trozu de madera curvu que s’arrastra p’amontonar parva o granu. CAMOCHA: camorra, tiesta. CAMPANU: vasu o escudiella pa beber. CÁNCANU: persona tonta, simple, vieya, fea, pesada. CANCILLERA: canal de desagüe nes llendes de terrén, cancellera, pasu del terrén. CANCHERA: llaga o ferida. CANDAR: pesllar con candáu. CANDEAL: candial, persona bona, noble, franca, lleal, cariñosa. CANDELA: flor de l’ancina, del corcu, del maíz, del ablanu, de la nozal, de la castañal, del abeduriu. Llume o fueu. CANDÍN: coxu CANDONGUÉU: actu de pasalo pipa y nun trabayar, folixa, farra. CANDONGUIAR: salir fuera de casa ensin rumbu, nun dir a trabayar. CANDONGU-A: folixeru, que lo pasa bien y nun fai los trabayos o llabores, qu’anda a la gueta folixa. CANEAR: pegar, zurrar. CANGALLU: güesu del calcañu, calcañu, oxetu estropiáu, mozacu. CANSERA: cansanciu, galbana. CANSÍU-A: cansu, frayáu, cansáu. CANTEAR: cantaciar, tirar cantos o piedres. CANTERU: cachu pan con muncha corteya que se corta del estremu d’un pan o fogaza. CANTU; piedra pequena. CAÑARIEGA: canal que s’abre nos molinos d’agua pa repartir l’agua ya impedir que s’acumule arena nun solu sitiu. CAÑARIEGU: treshumante, pelleyu d’una oveya que muerre nel monte. CAÑIZA: texíu de vares, de blima o cañes cosíu con pielgues de madera pa zarrar una cuerria, zarru o corralada pa los animales o pa zarrar la caxa del carru. CAÑIZU: canciella fecha con vares, blima o cañes que fai de puerta pa zarrar güertos, praos, corralades o xardinos. CAPACHU: cesta de paya o espartu con ases. CAPITÓN: golpe dau na tiesta al cayer p’alantre o golpe recibíu nella, vuelta dada cola tiesta. CARÁMBANU: cachu de xelu colgando. CARAYA: figu de pebida prieto. CARBA - CARBIZAL: terrén o monte de maleza espeso. CARCAÑAL: calcañu CARÉU: actu de cariar, curiar o llendar los rebaños; pastu o herba que paz el ganáu. CARETU-A: vaca o animal cola tiesta blanca o con una gran pinta blanca nella. CARGANCIA: cualidá de cargante, cafiante, molestu o pesáu. CARGU: piedra dintel, cargueru. CAROLU: pedazu de pan duru que solía dase de merienda a trabayadores o xornaleros, esmola. CARONCHÁU-A: caronchosu, podre, que tien caronchu y povisa la madera por tener poliya o bichos. CARONCHU: insectu, poliya que come la madera y la afuraca. CARPANTA: galbana, floxera, borrachera, fame. CARRENDERA: camín de carros, carretera, carrera, carreru, esfuerzu y espaciu que se fai al correr. CARRETERA: teitu fechu nel corral pa guardar los carros o carretes y pa dellos aperios. CASA: construcción fecha pa vivir. CASCAR: falar abondo y ensin xacíu. CASILLU: cuerria pequena pal ganáu en mediu del campu. CASTRÓN: insultu asemeyáu a un animal castráu. CATAR: tocar, alcontrar. CATIUSQUES: botes pal agua. CAZU: cacharru pa cocinar o llevar líquidu. CEBOLLÍN: cebollina de la sementera del güertu que se tresplanta. CELEMINEAR: andar d’un sitiu pa otru. CENCEÑÁ: xelada blanca, calambriza. CENDILLU-A: cenciellu, simple, fácil. CENTELLA: planta velenosa que se cría nos pantanos. CEPORRU-A: nenu o nena demasiao gordu. CÉRCENE: cercén, a cercén, de cuayu, de raigañu, del too. CERCILLU: marca o corte que se fai nel ganáu nes oreyes. CEREZAL: árbol que da cerezes. CERIÑUELA: polea del pozu. CERNER: peñerar o separtar la farina del trigu. CERNIDERU: tela que sirve pa cerner, peñerar o pasar la farina o una sustancia separtando los cachos finos de los gordos, llugar onde se va a cerner o peñerar. CERRU: llinu llimpiu d’estopa, tela de llinu de bona calidá. CILLERU: cuartu, cuartu de dormir, almacén, celleru. COMIQUES: persones que comiquen o comen poco. CONCEUTU: traza, fisonomía, facha, pinta, aspectu esterior. CORTINA: cachu de terrén zarráu con un cercu o cerca, cortín, cortinal. CHABOLU: taramiellu. CHACHU: mozu, chaval, guah.e. CHAMBRA: brusa, prenda de vistir interior. CHAMPOÑA: gaita típica, españíu musical. CHANCA: zapatu con suela de madera, chancla, chancletes. CHANCLETES: calzáu ensin calcañu, chancla. CHANFAINA: guisu charru con sangre, callos, menudos... CHANFUNÍA: españíu musical. CHAPARRU-A: persona de poca estatura, baxu. CHAPERÓN: estropiciu, chapuza, CHARAÍL: pilón d’agua, fonte d’agua. CHARRA: piedra pequena pa xuegu de nenos. CHARRÁN: persona mala, deslleal, birria. CHARRASCA: navaya grande. CHARRU-A: natural o habitante de la parte oeste de la provincia de Salamanca onde inda se fala asturianu o asturlleonés. CHARRUNU-A: propiu de la rexón charra. CHASCAR: romper o frayar. CHASCU: rotura, decepción. CHEIRAR: goler, goliscar, goler mal, fumar, echar fumu. CHIAR: gritar, berrar, glayar. CHIFLA: xiblíu CHIFLAR: xiblar CHIFLÁU-ADA: que xibla, llocu. CHINFLAS; soberbia, aires de superioridá, mal humor. CHIRUMBRA: bigarda, xuegu de nenos que consiste en dar con un palu a otru pequenu y llanzalu. CHISCAR: sacar chispes, prender fueu, encender, llanzar arena o agua, comer too. CHISQUERU: mecheru, utensiliu pa sacar chispes y prender fueu. CHOLA: tiesta d’una persona. CHOTA: la manzorga, la mano esquierda. CHOTU-A: oveya, persona lloca. CHUPA: moyadura. CHUPU: oxetu pa chupar o zucar, carambelu. CHURRU-A: nuviellu, cría del güe o la vaca. CHURRA: oveya de llana gordo, la llana de la merina yera meyor y valía más. CHURRAR: turrar o tostar. CHURRUSCAR: turrar o tostar. CIERRU: zarru, llomba, elevación del terrén, tesu zarráu. CIERZU: vientu fríu del nordés. CIGÜEÑAL: aparatu pa sacar agua de los ríos o pozos. CIMBLAR: mover o movese daqué oscilando de manera rápida. CIMERU-A: que ta na cima, no alto, sitiu o pieza más alta. CINCHA: cinchu o correa p’atar. CISCAR: tocar cola mano, cincar, entrometese, emburriar. CISCU: carbón vexetal, enguedeyu, confusión de persones o coses. CISMA: bilordieru, chismosu, falar mal de daqué provocando división d’opiniones. CISMAR: meter cisma, enfrentamientu, enfadu o división ente les persones por lo que se diz. CLISAR: quedar atontáu mirando algo, ablucar, plasmar. COCHININES: críes del gochu. COH.ER: coyer, fornicar los gochos o perros. CONOCENCIA: actu o capacidá de conocer. COCOSU-A: que tien cocos o guxanos. COCURUTA: cocorota, cucuruta, parte más alta de daqué, cogorota, cogorote, lo más alto. CODÍN: manga estrecha del xubón. CODINA: ensalada de castañes cocíes. COGÜELMU: escesu de cantidá de granu, líquidu o sustancia que pasa d’una midida. COLINA: col o berza pequena pa semala. Güertu pequenu. COMISQUE: que-y da por comisquiar, que comisca o comica, que come poco. COMISQUIAR: comicar, comer poco. COMPAÑA: actu d’acompañar, persona qu’acompaña, empresa, conxuntu persones. COMPARANZA: actu de comparar, ser daqué meyor qu’otro. CONCEH.U: xunta municipal. CONCHABAR: ponese d’acuerdu. CONDUMIU: comida. CONFRAÑISE: arrascase les espaldes moviéndose contra la ropa puesto. CONVIDAR: ufiertar un convite, agasayar, pagar o dar comida o bebida, brindar l’asistencia a daqué. CORROPETE: cogüelmu, escesu, cantidá corrompinada que se sal del recipiente en forma de cume. CORTINA: güertu, güerta pequena, güertu cercáu, protexíu o acutáu nuna estensión o cortín. CORTINAL: güerta o patiu acutáu al llau d’una casa. CORTINAR: sitiu onde hai abondos güertos, cortines o güertes pequeñes. CORREDOR: solana o galería abierta d’una casa onde suel dar el sol. CORROBLA: xunta d’amigos pa pasalo bien. COSCAS: cosques, rebelgos. COSQUIÑAS: cosques, rebelgos, sensación prestosa. COSTRALAZU – COSTRALÓN: costrapazu, costrapada, cayida de costazu, de llau o col llombu. COTARRU: cumal d’un monte pequenu. COTÓN: pelusa de la llana, trapu de povisa que se forma nes cases. COTORRU: cuetu pequenu y altu, cume, colláu, tesu. COTRENA: cotra, capa de porquería, povisa, fumu, grasa o restos que queden por nun llimpialos nuna superficie o tamién manches nes manes y mangues. CRISÁU-ADA: clisáu, plasmáu, ablucáu, cegáu pola lluz, atapáu, anubláu. CUADRA: llugar zarráu y ateitáu p’abellugar al ganáu. CUADRIL: cadril, parte superior de la cadera. CUARTERÓN: ventanu d’una cuarta na paré, medida de capacidá equivalente a un cuartu de llibra CUETU: tesu o llomba pedregosa. CUERPU: parte principal y más grande d’una persona o cosa. CUNDIR: condimentar. CUCHAR: cuyar, oxetu pa comer sopes o caldos. CUSCURRU: curruscu, cachu duru de pan. CUTIU, DE: davezu, cada pocu tiempu. CUTUBÍA: persona llista, espabilada, mañosa o rapiega. DALLE: gadañu DAMBOS: los dos, al empar. DAÑU: diañu, ser malignu. DEAHECHO: dafechu. DEBROCAR: poner daqué de llau. DEGÜELLU: cortáu pela base, a degüellu, con intención de facer el mayor dañu. DELABRÁU: de pastu, ensin llabrar. DELADIAR: ponese de llau. DENDE: a partir d’un tiempu o llugar. DENGUE: tela, tira o saya de pañu que se crucia nel pechu. DENTERA: sensación desagradable, ascu. DEPRENDER: dar conocencies, garrar o pañar conocencies. DERRENGAR: derrangar, cansar, frayar o quedar con poca fuerza o enerxía, mancar. DERRENGASE: cansase, frayase. DERRINGÁU-ADA: derrangáu, cansáu, frayáu, esgotáu. DERROTÓN-A: que derrota o marafundia’l dineru. DESAPARTAR: desapartar, separtar, dixebrar, separar. DESBARATAR: esbaratar, estrozar, gastar, estropiar. DESBASTAR: esbastiar, quitar la parte gordo qu’estorba d’una piedra o madera pa trabayala. DESCAMBIAR: cambiar. DESEGUIDA: darréu. DESGARRIÁU-ADA: perdíu. DESGRACIAR: estropiar. DESLÁU: a un llau de. DESMALAZÁU-ADA: floxu, cayíu, dexáu. DESOTRU: al desotru día, el día depués. DESPABILAR: espabilar, entainar, tener más actividá o capacidá de facer. DESPACIENCIA: falta de paciencia. DESPACIENTÁU-ADA: ensin paciencia, cola paciencia perdida, impaciente. DESPELUX.AR: despeinar. DESPELUX.AU-ADA: col pelo enguedeyao o revuelto. DESPELLICAR: quitar el pelleyu o pellica, criticar a dalguién abondo. DESPERNANCASE: espernancase, esparnancase, esparnar, abrir muncho les piernes o pates, espatarrase. DESTRALA-DESTRAL: hachu, hacha pequena. DESUGAR: ensugar, aclarar la ropa. DESVISTAR: esllumar, quitar de ver pola muncha lluz. DIEZMU: décima parte. DOLENCIA: malura, enfermedá, sensación de malura o enfermedá. DÚA: caúna de les porciones de tierra que reciben agua d’un riegu por turnu. DUELU: duelgu, dolor, dolor físicu. DUERNU: recipiente grande rectangular con dellos usos, comederu d’animales. DURERU-A: animal de copada dura, difícil de catar o mecer. EDESA: devesa, monte comunal, prau grande o conxuntu d’ellos. EMBAÍR: distrayer nalguna ocupación o pensamientu, perder el tiempu. EMBAÍSE: distrayese. EMBAÍU-A: distrayíu, entreteníu n’alguna ocupación o diversión. EMBARRAR: fallar, nun acertar, fallar el golpe. EMBERRENCHINÁU-ADA: mui enfadáu. EMBERRIASE: enfadase. EMBICASE: inmovilizase al tropezar con daqué. EMBOZ: emboce d’una sábana o tela. EMBROCAR: entornar, poner boca abaxo, dexar cayer una cosa, cayer. EMBUCHAR: embutir, rellenar con carne, facer embutíos, enfusar, tragar, comer muncho y apriesa. EMBUELZA: embueza, güecu cóncavu al xuntar les manes, a embuelzas o a puñaos. EMBUEZÁ-EMBOZÁ: embozada, cantidá que cabe nuna embueza. EMPACHOSU-A: qu’empacha o farta, persona molesta. EMPAMPIROLÁU-ADA: adornáu o vestíu con desaxeración, pomposu, llamativu, vistosu, empericotáu, pampirolu, estravagante, EMPANAR: facer granu el cereal maduro, trabayar o cocinar col pan. EMPAPIZAR: llenase’l papu, atragantase cola comida o bebida, falar con dificultá polos ñervios. EMPELLÓN: emburrión, EMPELLOSU-A: llorón, molestu, fastidiáu, pesáu, empecilláu, engarráu, enfadáu, engriescáu, reñíu. EMPEÑAS: la parte del empeine de les chanques o chancles que ye de cueru y tapa’l pie. EMPICADERU: oxetu qu’atranca l’aráu al llabrar. EMPINA: mata de plantes o raigaños qu’atranca l’aráu al llabrar. EMPUNTAR: dirixir a un puntu, empobinar, encarrilar, encaneyar, apuntar, despidir, echar o mandar a unu fuera por ser molestu apuntando col deu la salida. ENANTES-ENDENANTES: enantes, nun momentu anterior. ENCABRUÑAR: iguar el corte a un dalle, gadañu, foz o aperiu col martiellu. ENCALCAR: calcar, facer fuercia o presión sobre daqué pa qu’encaxe, entre o cargue mayor cantidá nello, comprimir o apertar pa reducir el volume o tamañu de dalgo. ENCAMPINAR-CAMPINAR: empinar o llevantar un cosa per delantre poniéndola p’arriba, empinar un carru o vehículu per delantre. ENCANGALLAR: dar a facer una cosa que nun s’aprecia. ENCAÑAR: poner ente dos cañes o tables, endolcar o tapar una mancadura. ENCETAR: encetar, entamar algo pa comer quitándo-y el primer cachu: un pastel, un xamón... ENCHISCAR: pegase dos persones, chincar a otru retándolu pa pelease con él. ENCLAREAR: esclariar un líquidu. ENCOMENZAR: escomenzar, emprimar, empezar, entamar. ENCORUX.AU-ADA: agacháu, encoyíu, sentáu nos calcaños, cola espalda curva, con xepa, xiba o gorrumba, encuruxáu. ENDENANTES: enantes, antes. ENFOSCAR: metese na foyarasca o fusca pa tapase, cubrise, ocultase, arropase o escondese por exemplu de la calor, cubrise, arropase, escondese, ocultase. ENFURNIR: meter una cosa a presión pa que quepa, enfusir, enfusar, fundir, embutir, atollar. ENGAÑOTES: dulce fechu nel sartén con farina, miel, aceite y aguardiente. ENGARABITAR: quedar entumíu dalgo pol fríu o pol reuma por exemplu los deos. ENGARAÑÁU-ADA: entumíu, encoyíu pol fríu, enllenu de fríu, enfriáu abondo. ENGARAÑASE: enfriase abondo. ENGARRIU: molestia, persona poca cosa, inútil. ENGATUSAR: tratar d’engañar. ENGOLONDRASE: engolfase con amores. ENGÜERAR: calecer los güevos pa que nazan les críes. ENGULEMA: pretestu pa nun trabayar. ENGURRUBIÑÁU-ADA: engurribináu, encoyíu pol fríu o por otra causa, engurriáu, arrugáu. ENLANCHAR: cubrir el suelu con lanches o llábanes. ENMANDILAR: poner un mandil o tela na cintura o barriga. ENREBUJAR: endolcar, envolver, arrebuyar. ENREDAR: molestar por exemplu los críos desordenando coses y xugando per dientro casa, xugar. ENREDIQUE: nenu que molesta enredando, traviesu. ENTÁ: entovía, inda, tovía. ENTAVÍA- ENTOVÍA: entovía, inda, tovía, entá. ENTE: pesona de pocu xacíu o xuiciu. ENTEOSU-A: envidiosu, antoxadizu. ENTISNAR: manchar de negro. ENTERRIAR: ponese terriu, tensu, enfocidar, odiar, tener manía, tirria o antipatía. ENTOLLAR: meter nun tollu, pozu o furacu, ocultar. ENTOÑAR: soterrar, fundir na tierra, introducir toñu o brotu na tierra. ENTOÑÁU-ADA: cosa mui sucia, mancháu. ENTRECUESTU: costellar. ENTREPANES: terrén de pastos ente semaos. ENTREQUEDENTE: protestón, pesáu, ruin, molestu. ENTRIZAR: coyer, suxetar, pinzar, axustar, encaxar. ENVAER: perder el tiempu. ENVIZCAR: facer que daquién tenga gana de daqué, isar, encerriscar, encaprichase. ENX.ALUDRAR: enxaburcar, emporcar, engochar, ensuciar con barru. ENZURRIONASE: nun llegar a granar los cereales pol escesu calor y falta humedá. EMBILORTAR: atar, enriestrar, venceyar los fexes o cuelmos con bilortos, atadures o venceyos. EMBOCAR: llanzar o dirixir a un puntu o a un entamu o boca. ENANCHAR: facer más anchu. ENCABRUÑAR: meyorar el filu al gadañu o guadaña. ENCUADRAR: meter na cuadra. ENFASTIAR: fastiar, fartucar, fadiar, producir fartura o fadiu. ENFILASE: emborrachase. ENFOSCADERU: llugar foscu, tapecíu y pindiu. ENFOSCAR: facer foscu, tapar, cubrir, tapecer, cementar o tapar una paré pa pintala. ENFOSCASE: tapase, escondese, tapecese, cubrise. ENFURRUÑASE: enfadase, enfurruscase. ENGATUSAR: engañar con afalagos. ENGÜERAR: calecer los güevos pa que nazan les críes. ENLANCHAR: poner lanches o lloses en suelu o paré, enllosar. ENVIEJAR: avieyar. ESBAGAR: quitar les uves o racimos o caese soles, quitar el bagu. ESBANDUJAR: sacar el banduyu o coraes a un animal, estripar, espedazar. ESBARATAR: estrozar, romper. ESBARRANCAR: rozar una paré desprendiendo un trozu, desconchar o desencalales, esbarrumbar. ESBLANQUINÁU-ADA: esblanquiñáu, descoloríu. ESBOCARRÁU-ADA: esbocaláu, malfaláu, esllinguáu, descaráu, sinverguenza. ESBORCELLASE: saltar un líquidu los bordes de los recipientes. ESBREAR: estrozar daqué con muncha fuercia o violencia, esbrexar. ESBREASE: esbrexase, esbrexar, trabayar con brenga o fuercia, esforzase, escedese nel trabayu. ESBLANQUIÑAR: tornase blancu o descoloríu. ESCABECHINA: estrozu o matanza. ESCABULLAR: esfoyar, quitar el cascubiellu, cascullu o cascu a bellotes, castañes ESCACHAR: romper o francer en cachos, partir coses como frutos secos, fender o frayar, cascar. ESCAECER: pasar un decaimientu físicu o moral. ESCALECER: agarrar calor, calentar o calecer. ESCAMPAR: quitase les ñubes y esclariar el día. ESCANCIAR: echar bebida nos vasos. ESCANGALLAR: estropiar, estrozar, estrapallar. ESCAÑETA: escañu como siella allargada. ESCAÑU: bancu anchu con respaldu onde pueden sentase delles persones xuntes. ESCARABANCHASE: subise a un sitiu altu o difícil. ESCARABAÑÓN: planta de cañes llargues o escoba que son de piornu ensin pinchos con poca fueya, persona alta y ensin gracia. ESCARBAYASE: esfacese en cachos al partise o rompese, escarabayase, esferrunchase. ESCAREASE: ponese áspero la piel. ESCARMENAR: trabayar o esponxar la llana o el pelo pa desenguedeyalo. ESCARNAR: quitar la carne del güesu. ESCARRANCHASE: tar coles pates abiertes sobre un árbol, burru..., ponese cómodu de cualquier manera y en cualquier sitiu. ESCARZU: trozu d’árbol secu y podre. ESCOBA: arbustu paecíu al piornu de cañes llargues, escarabañón. ESCOBAL: piornal. ESCOGOTAR: echar el cogote hacia les espaldes o doblar la tiesta p’atrás. ESCOJENCIOSU: que-y presta escoyer muncho y lo meyor. ESCOLOMBEAR: columpiar, colingar. ESCOPETÁU-ADA: aventáu, que sal corriendo. ESCORONAR: quitar la corona. ESCOTAR: aforrar, reservar ESCOTERU-A: que va mui poco abrigáu o llixeru, que nun lleva carga, que va solu ensin compaña. ESCUCHIMIZÁU-ADA: delgáu. ESCURECER: ponese escuru, atapecer. ESCRIBANA: páxaru pequenu de cara mariella con banda prieta pelos güeyos, los sos güevos paez que tán escritos. ESCRIÑA: escriñu, cesta grande y redonda de paya pa dellos usos como llevar el salváu o fariellu del cereal, o cebar animales.... ESCUAX.ERINGAR: escuaxeringar, estrozar, estropiar, esgonciar, romper dafechu. ESCUCHUMIZÁU-ADA: escuchimizáu, flacu, ruin, perdelgáu, esmirriáu. ESCUELLA: escudiella. ESCUPIÑA: cuspíu, saliva. ESCHANGAR: changar, estropiar, estrozar, esgonciar, escuaxeringar. ESCHANGÁU-ADA: changáu, escuaxaringáu, esgonciáu, estrozáu. ESCURRIÑAX.AS: restos de cualesquier xeitu. ESFALLAR: resbalar o cayer el ganáu o persones despeñándose en terrén montañoso o falles. ESFALLASE: cayese per una falla. ESF.AMBRIÁU-ADA: esfamiáu, con abonda fame. ESFANDANGAR: desencaxase, estropiar, estrozar, rompese o desfacese una cosa. ESFANDANGASE: desencaxase, estropiase, estrozase. ESFARAYÁU-ADA: esfaxazáu, cola ropa mal puesto o axustao. ESFARRAPÁU-ADA: mal vestíu, esfechu, rotu, con farrapos. ESFOLAR: esfollar, quitar el fuelle o pelleyu. ESFOLICAR: quitar cualesquier cosa, arruinar. ESGANCHA, A: a esgaya, asgaya, a mamplén, a montón, abondo, a tutiplén, a voluntá. ESGANCHAR: estropiar. ESGAÑITASE: quitase o rompese’l gañote, garguelu o gorxa. ESGARRANCHASE: abrir abondo les piernes, escarranchase cómodo nuna cama o sofá. ESGARRAR: quitar les rames d’un árbol, arrincar. ESGARRIAR: perder, nun atopar daqué, confundise, enquivocase. ESGARRUMBAR: esgorrumbar, cayese daqué fecho, cayese una paré o una muria, esbarrumbar. ESLAVAZÁU-ADA: esllavazáu, comida como la llavaza, comida mal fecha y ensin gustu, estropiada. ESLETU-A: que mira fixo, ablucáu. ESMADRÁU-ADA: ensin madre, allocáu. ESMOCHAR: quitar o rompese un cuernu a un animal. ESMORRASE: dase un golpe nos morros o focicos. ESMORRIÑASE: enfermar grave de morriña o morrina, esmorriñase de risa, morise de risa. ESMORRONASE: cayese de morros ESMURRIASE: cayese de morros, partise de risa. ESMOSTOLASE: dase de cara contra’l suelu. ESNAGUASE: llenase’l terrén o suelu d’agua. ESNARTAR: desiguar los miembros. ESNUCAR: rompese la nuca, escogotar. ESPACHURRAR: aplastar. ESPALDILLAR: romper o desiguar la espalda. ESPAPOTAR: esfacer o ablandase demasiao les comides por cocinales demasiáu tiempu. ESPAPOTASE: esfacese delles comides por cocinales demasiáu tiempu sobretoo les llegumes. ESPARABANÁU-ADA: espatarráu, espardíu, esparramáu, ponese cómodu abriendo piernes y brazos. ESPARRAMAR: esparder, tirar. ESPARRIAR: chiscar, salpicar. ESPATARRÁU-ADA: coles pates abiertes. ESPELDAR: medrar, crecer, espolletar. ESPELINGAR: torcer, poner de llau. ESPENDOLAR: desordenar, comportase desordenadamente. ESPERRIAR: salpicar un líquidu o saliva, espirriar, regar un poco con poca agua. ESPETAR: clavar un espetu, clavu, punta o palu; soltar una frase a dalguién o con intención de ferilu. ESPETERA: cosa dexada o llantada nel llugar que nun-y correspuende. ESPETILLASE: quedase mirando fixo ensin mover los güeyos. ESPETILLÁU-ADA: persona mui espetada, llantada, plantada, segura de si mesma, ufana. ESPINDARGA: persona alta y delgada, como una espingarda o escopeta de cañón llargu. ESPIORNOS: piornos, especie d’escoba con pinchos. ESPIPARRAR: aplastar, estripar. ESPITA: tapón o palu que tapa´l furacu d´un tonel, grifu. ESPOTRICAR: saltar pequenos llumes ingrientes d’un fueu, criticar a dalguién. ESPURRISE: estirase. ESTAMPANAR: llanzar dalgún oxetu pa qu’esplote o reviente contra daqué, arreventar, romper, tirar. ESTARIBEL: mostrador. ESTENDÍU-A: esparcíu, espardíu, tendíu. ESTERCAR: cagar el ganáu. ESTI: axetivu amosativu. ESTILLA: estiella, trozu pequenu de madera. ESTITAR: quitar la caxina de les llegumes o pipes, quitar los titos o arbeyos. ESTÓRDIGA: tira del pelleyu de la pata d’una animal que se saca pa facer abarques, faza de tierra llarga y pindia que ye difícil de trabayar, camín o carretera rectu y llargu. ESTOX.ÁU-ADA: probe, suciu, esmirriáu, poca cosa, feu. ESTOX.OSU-A: probe, esfarrapáu, suciu, esmirriáu.
ESTRADA: tabla sostenida por cuerdes pa facer un estante. ESTRAMPALLAR: estropiar, descomponer, desiguar. ESTRAMPIZAR: caminar lloñe y ensin rumbu, abayar, analayar. ESTRAÑAR: señardar daqué; sentir l’ausencia, marcha o pérdida de dalgo. ESTRIBAR: apoyar, poner los estribos. ESTRIPAR: sacar les tripes, presionar y francer o romper daqué, deformar, apoyar con fuerza. ESTRÉBEDES: trébedes, armazón de fierru con pates pa cocinar. ESTRONCAR: debilitar daqué, quitar el troncu. ESTRONCHASE: cansase, cansase por andar de folixa o farra, estrozáu. ESTRONCHAPEALES: estropiador, estrozón, que tolo rompe. ESTROPICIU: estrozu. ESTRUMPIR: estopar, españar, esplotar, restallar, estrompar. ESTRÚPIU: estopíu, españíu, esplosión, restallón. ESTURRAR: esturriar, poner duro y prieto daqué por calecelo demasiao. ESVAFAR: echar el vafu, perder fuerza o gas. F.ABLA: fala, dialectu, llingua, idioma. F.ACER: facer. FACHENDA: persona gayolera, folixera, fachendosa, fardona, presumida, una fiesta o folixa.
F.ALDETA: faldeta, falda. FALDIQUERA: faltriquera, monederu, bolsa de tela atada na cintura, farracu, farraca. FALLA: peñatu o peña grande allugada arriba nun llugar eleváu, típica de Les Arribes del Dueru. FALTRIQUERA: faldiquera, monederu, bolsa de tela atada na cintura, farracu, farraca. FALTU-A: fatu, tontu. FANDANGA- U: muyer de mala fama, amante, querindonga. FANEGA: faniega, midida de capacidá qu´equival a unos 50 ó 55 llitros. FARALLU: fariellu, poxa, migaya. FARAMENDU: manta de colores que se pon enriba l’albarda. FARANGA: faraganería, folgazanería, vagancia. FARDAR: presumir. FARDEL: bolsa de tela o sacu pequenu. FARDELA: bolsa o sacu pequenu. FARÉS: violeru, que toca o fai violes. FARFULLAR: falar en voz suave faciendo comentarios. FARINA-F.ARINA: sustancia producida de moler granos de cereal. FARINATU: embutíu de pan amasao con sangre y especies. FARIÑA: restos de la molienda que queden nes pieces del molín. FARIÑU-FARIÑA: tierra de mala calidá. FAROLLU: fariellu, migayes de pan, restos de cereal. FARRA: folixa, xorda, parranda. F.ARRAMPLU: farramplu, farraspu, cantidá pequena de daqué, faraguya, farrapu. FARRAPA: restu o restos que queden d’una cosa. FARRAPASTROSU-A: con farrapos. FARRAPU: prenda o tela de vistir vieyo y roto, cantidá pequena. FARRAS: fiestes en xeneral. FARRUCU-A: presumíu, enfadáu. FATU – F.ATU: fatu, conxuntu de tola ropa o prendes de vestir. FATU-A: entrometíu, escaciplón, que quier ver y sabelo too. FAX.INA: faza, llousa dedicada al cultivu, güerta. FEDEGAR: amasar. F.ELECHU: felechu F.ERRAR: ferrar, poner fierru a daqué, reforzar con fierru daqué: calces, ruedes, oxetos; aferrar. F.ERRUX.E: ferruñu, fierru ferruñosu. FICAR: morrer. FIELATU: aduana. FIERRU: palanca de fierru. F.INCAR: clavar, caer pal suelu, fincar, poner la zancadiella. FISGAR: esclucar o espiar. FLOREAR: escoyer flores, escoyer lo meyor d’una cosa. F.OLLÍN: povisa prieto. FORGAX.AS: forgaxes, cachos pequenos o restos de madera, coses pequenes ensin valor, migues. F.ORMIGU-A: formigu, trabayador, inquietu, incansable, guetador. FORNU - F.ORNU: sitiu o aparatu pa cocer, asar o cocinar. FORRAX.E: verdura en xeneral, ferrén. FORROÑOSU-A: oxidáu, con ferruñu. FOSCU-A: cubiertu de foyarasca, plantes monteses, broza o artos, pelo rizoso. FRACATÚA: discusión, griesca, riña, bronca, engarrada, falcatrúa, trampa, zancadiella. FRASCA: xeitu de persones en sentíu despectivu. FRECHAL: fráxil, que se pue romper. FRESNERA: sotu de fresnos. FRESQUERA: caxón onde se metíen alimentos pa tar frescos. FRÉX.OLES: fabes, fréxoles. FREX.ÓN: fréxol, faba pinta. FRÍAS: páxaru de tamañu regular con corbata colorada. FRITAR: fritir, frir. FRÍU: temperatura baxo. FRONTEAR: travesar. F.UENTI: fuente, fonte. FULERU-A: mentisoru, persona poco fiable. FUMU: mantu o capa superficial de la tierra, humus. F.UNF.UÑAR: fuñar, refungar, reburdiar, razcañar, remuñar, protestar. FURAÑU: tabla que vien de la serrería deteriorada o mal cortada. FURRIONA: fiestona con comida y cantarinos, dir de furriona. FURRULAR: que fai la so función o usu a xeito. FUSA: embudu, especie d´embudu fechu de cuerna. FUSCA: foyarasca, plantes monteses, broza, artos. FUTRAQUE: especie de mandil. FUTRIQUE: inútil, fatu. GACHU-A: colos cuernos p’abaxo. GAGU-A: que fala mal o pronuncia col garguelu o la nariz. GALANA: margarita. GALANU: gris, ente blancu y negru. GALBANA: falta de gana de facer coses, floxera, debilidá. GÁLBANA: caxina de los arbeyos. GALLARÍN: botón, yema de la xara. GALLEGU: vientu del noroeste. GAMÓN: planta montés que da unes vares con flores blanques en piñu. GAMONA: tallu secu de gamón o planta montés col que se prendía´l llume. GANA: intención, deséu, buena gana de complicase la vida: menudu deséu de compliase. GANÁU: conxuntu d’animales. GANCHAL: roca o sitiu cubiertu de roca, canchal. GANDAYA: fruta verde y ruino que val poco pa comer, castañes o frutos del suelu, mala xente. GANDINGA: coraes, menudos o restos. GANDUL-A: vagu. GARDUÑA-U: fuina, gatu montés. GARLEAR: garllar, gorgoxar, entamar a falar col garguelu sobre too los nenos pequenos. GARULLU-A: que nun ta maduru, adultu que fai coses de nenu, faltu de gracia. GARRAÑA: tela d’araña. GARROTÍN: gorru. GARULLA: conxuntu de frutos secos que se da a la xente o convidaos. GATA: aguyeta, dolor de músculos pol escesu d´exerciciu. GATERA: furacu pal pasu d’animales pequenos. GATUÑA: ortiga. GAVIA: fendidura nel terrén, sucu que se fai pa llantar árboles o plantes, cestu, caxa, vara. GAYOLA: pescuezu llargu y delgáu. GAYU: glayu, páxaru de color pardo que canta. GAZAPU: gaxapu, recipiente de madera o cuernu pa llevar la piedra d’afilar. GOLER: percibir sensación peles foses nasales. GOLFA: wolframiu. GORDURAS: embutíu colloráu fechu a base de grasa del gochu. GORGORITU: burbuya pequena. GÓRGORU: tragu o sorbiatu. GORULLU: los deos de la mano xuntos. GORX.AS: gorxa, pescuezu, garguelu. GOTINA: gota o pingarata pequena GRANA: semiente, pebides. GRANDE: persona de mayor edá. GRIYO: conxuntu de piedra menudo, grih.o. GRUMAR: dar una paliza, dar golpes. GUA: xuegu de nenos que se fai en suelu con caniques o boles pa meter nun furacu. GUANTADA: mormiellada, guantazu, golpe col guante. GUAÑAR: echar un brotu o bultu les plantes. GUAPU-A: que tien guapura, políu, que nun ye feu. GÜEDA: chiva desque naz hasta cumplir un añu. GÜELU-A: pariente o antecesor en segundu grau. GÜERA: ave o pita llueza que ta guariando los güevos. GÜERAR: guariar o incubar los güevos pa que surdan les críes. GÜESILLOS: pastes de dulce. GÜEVU: célula o cuerpu del que surden les críes. GÜIL: cuartu p’allugar los gües o vaques, cuartuchu probe. GURULLA: curuxa. GURULLU: enriedu. GURRIATU: cría del gochu, gochu pequenu, persona pequena, persona ruina. GURRUMINU-A: gurrismín, gorrumbu, nenu pequenu, poca cosa. GURUPÉNDOLA: ave paseriforme de picu grande y curvu con un cantu peculiar. GUSARAPA: guxán, muérganu sexual d’una nena. GUSARAPU: cualesquier bichu o guxán. HACHINA: hachu, hacha pequena. HARAGÁN-A: faragán, vagu. HARRAPIEZU-A: farrapiezu, mal vestíu. HERRADA: cacíu redondu de chapa, cubu redondu xeneralmente metálicu, ferrada. HERRÉN: ferrén, forraxe, herba que s´echa de comer al ganáu. HERRENAR: alimentar al ganáu con ferrén o forraxe. HIBIERNU: estación fría del añu. HINCÓN: fincón, finxu, fitu, moyón o palu llantáu en suelu pa desllindar finques. HINCHIR: enllenar, inflar, enllenase de comida o bebida. HOLGÓN: folgón, folgazán, que nun fai el trabayu. HONDONAL: fondonada, fondigonada, terrén baxo y húmedo. H.OQUE: de h.oque, de baldre, de pega, gratis. HORTOLANA: planta del tipu menta mui arumosa. HUMERU: fumeru, llugar o cuartu onde s´afumen los embutíos pa que curen o sazonen, llar, foguera. HUMIENTU-A: fumientu, que tien fumu, afumáu. HURA: fura, furacu. H.URDANU-A: persona de Las H.urdes. H.URDES: rexón del norte de Cáceres onde se fala’l castúo. HURMIENTU: formientu, pastia con fungos usao pa facer pan. H.URRUMIAR: xurgar, xixilar, fisgar, fisgoniar. ILESIA: institución cristiana, templu. IMPLAR: enllenar dafecho dalgo, enllenase. INCLÍN: inclinación, calter, gustu, preferencia, temperamentu, manera de ser, cualidaes. INFUSAR-ENFUSAR: usar una fusa o embudu pa meter una masa notra cavidá pequena. INGUARINA: anguarina, prenda especial pa protexese del agua y del fríu, capa de tela grueso, chal. LAGUMÁN: folgazán, vagu. LAMBECULOS: combayón. LAMBER: llamber, pasar la llingua nuna superficie o sustancia. LAMBRIADA: llambionada. LAMBUCEAR: arrebañar. LAMPARÓN: llamparón, mancha. LANCHA: llosa de piedra. LASTRA: llastra, llosa de piedra plana que sirve pa facer suelos, parés, zarros... LAU: llau LECHERIEGAS: plantes verdoses de salvia de látex. LENTU-A: llentu, húmedu, blandu, que cede al tactu, moyáu. LÍGRIMU-A: puru, castizu, aptu, ensin cargues, fuerte. LIVIANU: llivianu, polmón d’un animal. LOCAH.ADA: ruíu fechu con llueques, llocaxada. LOMBA: llomba, espalda, tirase de lombas, tumbase. LOMBU: llombu, parte posterior del troncu humanu o animal. LONGARES: llongu, persona llonga, alta y delgada. LUCERU: lluceru, encargáu de les lluces, obreru que curia les llinies eléctriques ya instalaciones. LUMBUJU: planta herbácea. LUNTRIA: llondra. LLÁBANA: piedra llisa, grande, achaplada. LLAGAÑA: sustancia de les glándules llarimales. LLAMUERCA: llamuerga, sitiu d’agua y barru. LLARES: llaries, calamiyeres, cadenes con ganchos pa colgar nel llar. LLASTRA: pierda plana y grande. LLELDA: lleldu, sustancia con fungos o enzimes pal formientu de pan o comides. LLELDAR: formientar la masa cola que se fai pan o otres comides. LLORDA: persona poco decidía que dexa la iniciativa o ventaya a otros. LLORGA: lloriga o sitiu onde se críen les llebres, tamién lurga. LLOVISNEAR: llovisnar, cayer agua menudo. LLUME: lluz y calor, sitiu onde hai fueu.